Liber Ecclesiastes

Quid necesse est homini majora se quærere, cum ignoret quid conducat sibi in vita sua, numero dierum peregrinationis suæ, et tempore quod velut umbra præterit? aut quis ei poterit indicare quod post eum futurum sub sole sit?

What needeth a man to seek things that are above him, whereas he knoweth not what is profitable for him in his life, in all the days of his pilgrimage, and the time that passeth like a shadow? Or who can tell him what shall be after him under the sun?

Quid necesse es ad homine magna se quaere, cum ignora quid conduce ad se in vita suo, numero de dies de peregrinatione suo, et tempore quod sicut umbra praeteri? Aut qui ad illo pote indica quod post illo es sub sole es?

Melius est nomen bonum quam unguenta pretiosa, et dies mortis die nativitatis.

A good name is better than precious ointments: and the day of death than the day of one's birth.

Melius es nomine bono quam unguentos pretioso, et dies de morte die de nativitate.

Melius est ire ad domum luctus quam ad domum convivii; in illa enim finis cunctorum admonetur hominum, et vivens cogitat quid futurum sit.

It is better to go to the house of mourning, than to the house of feasting: for in that we are put in mind of the end of all, and the living thinketh what is to come.

Melius es i ad domo de luctu quam ad domo de convivio; in illa nam fine de cunctores admone de homines, et vivente cogita quid es es.

Melior est ira risu, quia per tristitiam vultus corrigitur animus delinquentis.

Anger is better than laughter: because by the sadness of the countenance the mind of the offender is corrected.

Meliore es ira risu, quia per tristitia vultu animo corrige delinque.

Cor sapientium ubi tristitia est, et cor stultorum ubi lætitia.

The heart of the wise is where there is mourning, and the heart of fools where there is mirth.

Corde sapiens ubi tristitia es, et corde stulto ubi laetitia.

Melius est a sapiente corripi, quam stultorum adulatione decipi;

It is better to be rebuked by a wise man, than to be deceived by the flattery of fools.

Melius es ab sapiens corripie, quam stulto adulatione decipie;

quia sicut sonitus spinarum ardentium sub olla, sic risus stulti. Sed et hoc vanitas.

For as the crackling of thorns burning under a pot, so is the laughter of a fool: now this also is vanity.

Quia sicut sonitus de spinas arde sub olla, sic risu stulto. Sed et hoc vanitate.

Calumnia conturbat sapientem, et perdet robur cordis illius.

Oppression troubleth the wise, and shall destroy the strength of his heart.

Calumnia conturba sapiens, et perde robore de corde de illo.

Melior est finis orationis quam principium. Melior est patiens arrogante.

Better is the end of a speech than the beginning. Better is the patient man than the presumptuous.

Meliore es fine de oratione quam principio. Meliore es pate arroga.

Ne sis velox ad irascendum, quia ira in sinu stulti requiescit.

Be not quickly angry: for anger resteth in the bosom of a fool.

Ne es veloce ad irasce, quia ira in sinu stulto requiesce.

Ne dicas: Quid putas causæ est quod priora tempora meliora fuere quam nunc sunt? stulta enim est hujuscemodi interrogatio.

Say not: What thinkest thou is the cause that former times were better than they are now? for this manner of question is foolish.

Ne dic: quid puta de causa es quod priore tempores bono es quam nunc es? Stulto nam es huiuscemodudi interrogatione.

Utilior est sapientia cum divitiis, et magis prodest videntibus solem.

Wisdom with riches is more profitable, and bringeth more advantage to them that see the sun.

Utile es sapientia cum divitias, et magis prosum vide sole.

Sicut enim protegit sapientia, sic protegit pecunia; hoc autem plus habet eruditio et sapientia, quod vitam tribuunt possessori suo.

For as wisdom is a defence, so money is a defence: but learning and wisdom excel in this, that they give life to him that possesseth them.

Sicut nam sapientia protige, sic protige pecunia; eruditione autem plus et sapientia habe hoc, quod vita tribue ad possessore suo.

Considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ille despexerit.

Consider the works of God, that no man can correct whom he hath despised.

Conside operes de Deo, quod nemo pote corrige illo despice quem.

In die bona fruere bonis, et malam diem præcave; sicut enim hanc, sic et illam fecit Deus, ut non inveniat homo contra eum justas querimonias.

In the good day enjoy good things, and beware beforehand of the evil day: for God hath made both the one and the other, that man may not find against him any just complaint.

In die bono fruor bono, et malo die praecave; sicut nam hoc, sic et Deo fac illa, ut non homine inveni contra illo iusto querimonias.

Hæc quoque vidi in diebus vanitatis meæ: justus perit in justitia sua, et impius multo vivit tempore in malitia sua.

These things also I saw in the days of my vanity: A just man perisheth in his justice, and a wicked man liveth a long time in his wickedness.

Hoc etiam vide in dies de vanitate meo: iusto peri in iustitia suo, et impio multo vive tempore in malitia suo.

Noli esse justus multum, neque plus sapias quam necesse est, ne obstupescas.

Be not over just: and be not more wise than is necessary, lest thou become stupid.

Ne vol es iusto multo, neque plus sape quam necesse es, ne obstupesce.

Ne impie agas multum, et noli esse stultus, ne moriaris in tempore non tuo.

Be not overmuch wicked: and be not foolish, lest thou die before thy time.

Ne impie age multo, et ne vol es stulto, ne more in tempore non tuo.

Bonum est te sustentare justum: sed et ab illo ne subtrahas manum tuam; quia qui timet Deum nihil negligit.

It is good that thou shouldst hold up the just, yea and from him withdraw not thy hand: for he that feareth God, neglecteth nothing.

Bono es te sustenta iusto: sed et ab illo ne subtrahe manu tuo; quia qui time Deo neglige nihil.

Sapientia confortavit sapientem super decem principes civitatis;

Wisdom hath strengthened the wise more than ten princes of the city.

Sapientia conforta sapiens super deceme principe de civitate;

non est enim homo justus in terra qui faciat bonum et non peccet.

For there is no just man upon earth, that doth good, and sinneth not.

Non es nam homine iusto in terra qui que fac bono et non pecca.

Sed et cunctis sermonibus qui dicuntur ne accomodes cor tuum, ne forte audias servum tuum maledicentem tibi;

But do not apply thy heart to all words that are spoken: lest perhaps thou hear thy servant reviling thee.

Sed et cuncta sermones qui dic ne accoma corde tuo, ne forte audi servo tuo maledice ad te;

scit enim conscientia tua quia et tu crebro maledixisti aliis.

For thy conscience knoweth that thou also hast often spoken evil of others.

Conscientia nam tuo sci quia et te crebro maledice ad alio.

Cuncta tentavi in sapientia. Dixi: Sapiens efficiar: et ipsa longius recessit a me,

I have tried all things in wisdom. I have said: I will be wise: and it departed farther from me,

Cuncta tenta in sapientia. Fixe: sapiens efficie: et ipso longe recede ab me,

multo magis quam erat. Et alta profunditas, quis inveniet eam?

Much more than it was: it is a great depth, who shall find it out?

Multo magis quam es. Et altissimo profunditate, qui inveni illa?

Lustravi universa animo meo, ut scirem et considerarem, et quærerem sapientiam, et rationem, et ut cognoscerem impietatem stulti, et errorem imprudentium:

I have surveyed all things with my mind, to know, and consider, and seek out wisdom and reason: and to know the wickedness of the fool, and the error of the imprudent:

Lustra universa animo meo, ut sci et considera, et quaere sapientia, et ratione, et ut cognosce impietate stulto, et errore imprudenti:

et inveni amariorem morte mulierem, quæ laqueus venatorum est, et sagena cor ejus; vincula sunt manus illius. Qui placet Deo effugiet illam; qui autem peccator est capietur ab illa.

And I have found a woman more bitter than death, who is the hunter's snare, and her heart is a net, and her hands are bands. He that pleaseth God shall escape from her: but he that is a sinner, shall be caught by her.

Et inveni amaro morte muliere, que laqueo vena es, et sagena corde de illo; vinculos es manus de illo. Qui place ad Deo effuge illa; qui autem peccatore es cape ab illa.

Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unum et alterum ut invenirem rationem,

Lo this have I found, said Ecclesiastes, weighing one thing after another, that I might find out the account,

Ecce hoc inveni, Ecclesiaste dic, uno et altero ut inveni ratione,

quam adhuc quærit anima mea, et non inveni. Virum de mille unum reperi; mulierem ex omnibus non inveni.

Which yet my soul seeketh, and I have not found it. One man among a thousand I have found, a woman among them all I have not found.

Anima adhuc meo quaere quam, et non inveni. Viro de mile uno reperi; muliere ex omni non inveni.

Solummodo hoc inveni, quod fecerit Deus hominem rectum, et ipse se infinitis miscuerit quæstionibus. Quis talis ut sapiens est? et quis cognovit solutionem verbi?

Only this I have found, that God made man right, and he hath entangled himself with an infinity of questions. Who is as the wise man? and who hath known the resolution of the word?

Solummodo hoc inveni, quod Deo fac homine rectus, et ipso misce infinita se ad quaestiones. Qui tale ut sape es? Et qui cognosce solutione de verbo?